دو قرن خاطرات فراموششده: تاریخ جامعه ارمنی در کابل
حضور جامعه ارمنی در کابل به اواخر سدۀ هفدهم بازمیگردد و این گروه بازرگانان نقش مهمی در تجارت و صنایع نظامی داشتند. با تغییرات سیاسی و اجتماعی، این جامعه با چالشهای فراوانی مواجه شد و در نهایت به کاهش تعداد و خروج از کابل منجر شد.
جامعه مسیحی ارمنی در کابل، که ریشههایش به اواخر سدۀ هفدهم برمیگردد، در ابتدا بازرگانانی را شامل میشد که در این شهر به دادوستد کالا و پارچه مشغول بودند. این گروه به تدریج در دوران نادرشاه افشار و احمدشاه درانی به قندهار و کابل منتقل شدند و بر جامعه خود افزودند. ارمنیان به عنوان سازندگان توپ و تأمینکنندگان تسلیحات نظامی در کنار ارتش خدمت میکردند و در نتیجه، نیاز جدی به مهارتهای فنی و نظامی آنان وجود داشت.
در بالاحصار کابل، مسیحیان ارمنی محلهای را برای خود ایجاد کردند که شامل خانهها، دکانها و یک کلیسای کوچک بود. آنان با فرهنگ محلی انس گرفته و به زبان فارسی صحبت میکردند. در مناسبتهای مختلف، تعاملاتی میان مسلمانان و ارمنیان وجود داشت؛ به عنوان مثال، در نوروز و کریسمس هدایا مبادله میشد و در مراسم تشییع جنازه یکدیگر شرکت میکردند. با این حال، زندگی این جامعه در سایه چالشها و تنشها قرار داشت.
یکی از منابع اصلی درآمد ارمنیان تولید شراب بود که با تأسیس توافقی با مسلمانان امکانپذیر شده بود. اما با ممنوعیت فروش شراب به دستور امیر دوستمحمدخان، این منبع درآمد نیز از بین رفت. در دوران مشابه، ازدواج یکی از دختران ارمنی با پسر دوستمحمدخان، سرنوشتی جدید برای این خانواده رقم زد که با سیاستهای حاکمان افغانستان گره خورد. در سال ۱۸۷۹، با بروز جنگ افغانستان و بریتانیا، ویرانیهای ناشی از درگیریها موجب تخریب کلیسا و خانههای ارمنیان شد و این جامعه را به شدت آسیبپذیر کرد. در نهایت، در دسامبر ۱۸۹۶، شانزده ارمنی باقیمانده، به اجبار کابل را ترک کردند و به زندگی خود در شهری که بیش از دو قرن در آن ساکن بودند، پایان دادند.
